Orton is de tweede theaterproductie binnen het Universum van de Waanzin. Voor deze voorstelling laten artistiek leider en regisseur Michaël Bloos en tekstschrijver Frank Siera zich inspireren door het leven van de Britse toneel- en romanschrijver Joe Kingsley Orton. Een voorstelling van een acteur en een toneelschrijver over acteurs en toneelschrijvers.

Orton brak in de jaren ’60 door als schrijver van zwarte komedies die taboes doorbreken en niet zelden met ophef werden ontvangen. Niet alleen de onderwerpen van zijn teksten waren voor die tijd gedurfd, ook de schrijfstijl was spitsvondig en onnavolgbaar. Zijn leven was roemrucht: samen met partner Kenneth Halliwell haalde hij ‘practical jokes’ uit, zo verzonnen ze de recensente Edna Welthorpe om de controverse rond zijn eigen stukken op te kloppen en bekladden ze boekomslagen uit bibliotheken. Voor deze laatste ‘prank’ hebben ze een half jaar in de cel doorgebracht. 

Orton is een voorstelling die, zoals ook Wouter Kusters’ ambitie in zijn boek Pure Waanzin, laat zien hoe verleidelijk en normaal ‘gekte’ kan zijn en hoe vreemd het normale soms is – zonder hierbij de ingewikkelde, grijze gebieden te vermijden.

Theater als houvast  
Michaël groeide op met twee psychotische vaders en wilde vooral niet worden zoals zij, niet gek, hij zou het verschil tussen werkelijkheid en fictie goed in de gaten houden. En toch, of misschien juist daarom ging hij het theater in. Michaël herkent zich in Joe en Kenneth: voor hen zorgt theater ook voor een gevoel van controle. Met hun toneelstukken en interventies scheppen ze een eigen werkelijkheid, een werkelijkheid die ze naar hun hand kunnen zetten. 

Maar uiteindelijk loopt het uit de hand… Orton’s leven eindigt plotseling als zijn partner Ken, in een psychose, het leven uit Joe slaat met een hamer, om vervolgens de hand aan zichzelf te leggen. Misschien verloor Ken het verschil tussen theater en werkelijkheid uit het oog? Dacht hij als één van de weinigen in te zien dat ze als personages in een toneelstuk leefden en moesten ze daaruit ontsnappen door uit het ‘theatrale’ leven te stappen, de ‘echte wereld’ in? Moest hij, als vaste redacteur van de teksten van Orton, nu de toneeltekst waar hij in dacht te leven, rigoureus redigeren?

Waar ligt de grens? 
ORTON onderzoekt de grens tussen gekte en normaliteit, tussen fictie en realiteit, tussen theater en werkelijkheid. Waar raakt de fictie van de waanzin aan de illusie van theater en waarom is het ene wel wenselijk en het andere niet? Welke elementen die de waanzin kenmerken vind je in de context van theater terug? Joe en Ken, twee homoseksuele theatermakers, leefden in een tijd waarin homoseksualiteit strafbaar was en werd beschouwd als psychische stoornis; een bewijs dat wat wij als ‘gek’ zien onderhevig is aan tijdgeest, cultuur en persoonlijk wereldbeeld. Maar ook deed Joe het met jongens van maar net 15 jaar, iets dat toen normaler leek dan nu… Deze voorstelling onderzoekt de grens van onze norm. Waar ligt die, wanneer is het normaliseren van iets dat we voorheen als ‘gek’ beschouwden niet meer wenselijk?

Crossover beeldende kunst en theater
De voorstelling gaat in première op Over het IJ in het Beautiful Distress House. De tentoonstelling Madness And Sexuality – geïnspireerd op de vraagstukken die het leven van Joe Orton en Ken Helliwell oproepen – vormt het decor van ORTON. Deze voorstelling speelt zo ook met de wetten en grenzen van verschillende kunstvormen. Na de première in Amsterdam Noord, reist een deel van de tentoonstelling mee naar het theater. Zo maken we een crossover tussen de zogenaamde wetten van de Black Box en de White Cube.

Partners